Kern van het dorp

De Willibrordkerk van Nederhorst den Berg bepaalt in hoge mate het oude dorpsbeeld. Dit komt omdat deze middeleeuwse kerk is gebouwd op een geïsoleerde, natuurlijke zandheuvel, die een meter of 10 uitsteekt boven het omringende veen- en Vechtlandschap. De hoge en relatief veilige ligging zal ertoe bijgedragen hebben dat de Willibrordkerk de oudste kerk van de Gooi en Vechtstreek is (12e eeuw).

Dicht bij de kerk, maar een stuk lager gelegen, verrees minder dan een eeuw later een kasteel (vermoedelijk gesticht in 1257), waar in de loop der eeuwen verschillende adellijke families resideerden. Dit kasteel, De Nederhorst, bestaat nog steeds, al is van de oorspronkelijke bouw niet veel meer over. Tegenwoordig heeft het een zakelijke functie en herbergt o.a de Toonder studio’s. Tussen ‘het kasteel” en “de kerk” bestond een duidelijke band, zoals blijkt uit een gebrandschilderd raam in de noordgevel, dat het kasteel toont. Met name de beide jonkvrouwen Warin hebben zeer veel voor de kerk betekend. Zo schonken zij in 1872 de kerk het fraaie Bätz orgel. Een monumentale gedenksteen in de noordelijke koormuur herdenkt deze filantropisch ingestelde vrouwen. Geldelijke steun was in hoge mate welkom voor de overwegend minvermogende samenleving.

Nederhorst den Berg, sinds 2003 onderdeel van de nieuwe gemeente Wijdemeren en telt ca. 5000 inwoners. Het ligt in het Stichts-Noord Hollandse veengebied. Eeuwenlang heeft de winning van turf, het steken van riet en hoepelbuigen een belangrijke rol gespeeld. Het dorp lag tot in het begin van de 20e eeuw nogal geïsoleerd van de buitenwereld bij gebrek aan goede wegen. Onderhoud aan de gemakkelijk verzakkende veenwegen was duur, dus werden de doorgaande wegen nauwelijks onderhouden. Wel belangrijk was het vervoer via het water. Sinds de aanleg in de 17e eeuw van de Reevaart, een kanaal dat een grote Vechtmeander afsneed en langs dorp en kasteel voerde, was het scheepvaartverkeer over de Vecht een belangrijk economisch element voor het kleine dorp. De Vecht leverde in die tijd tevens goed, zacht water en samen met de door vervening ontstane plassen die ook een goede waterkwaliteit bezaten was dit een stimulans voor de ontwikkeling van wasserijen.

Na de demping van de Reevaart in 1969/1970 werden niet alleen de aanvoerwegen sterk verbeterd, maar zorgde de aanleg van een flinke nieuwbouwwijk voor de eerste ‘import’ van forensen in het dorp. In die jaren kwam ook de winning van zand via diepe ontgronding (totmaximaa 50 m onder het maaiveld) in de Spiegel-en Blijkpolder ter discussie te staan. In de jaren daaraan voorafgaand was een groot deel van het voormalige veenplassengebied reeds overgegaan in diepe meren. De dorpsbewoners vreesden bij te lang voortduren van de baggeraktiviteiten te grote en te diepe plassen, met schadelijke milieueffecten. Na stopzetting van de zandwinning is het dorp uitgegroeid tot een plek waar het ook goed toeven is voor watersporters.
Ondanks periodieke onrust, zoals naar aanleiding van de zandwinning in het begin van de 70er jaren is de mengeling van de oorspronkelijke dorpsbewoners en de nieuwkomers in het algemeen goed verlopen. Het dorp wordt dan ook gekenmerkt door een goede sfeer.

Die goede sfeer betreft ook de onderlinge contacten tuseen de Protestantse Gemeente en de Katholieke parochie. Beide kerkelijke gemeentes zijn ruwweg even groot.
De Protestantse Gemeente is de plaatselijke kerk die uit het Samen-Op-Weg proces tussen hervormden, gereformeerden en lutherane is ontstaan. Dit SOW proces heeft hier relatief snel en gemakkelijk kunnen plaats vinden, wat illustratief is voor de kenmerkende goede sfeer en het open karakter van dit dorp.

Anders dan sommige forensendorpen is Nederhorst den Berg niet uitgegroeid tot een “goudkust” voor vermogende watersporters of welgestelde gepensioneerden.

De kerk wordt voornamelijk gebruikt voor de zondagse eredienst en rouw- en trouwdiensten.
Het effectieve gebruik van de kerkruimte kan worden vergroot, waarvoor aanpassingen vereist zijn en waarop deze aanvraag betrekking heeft.

Niet alleen de eigen kerkelijke gemeente dient te profiteren van de toegevoegde waarde, met name kan de kerk een rol van betekenis gaan spelen voor regionale cultuur-manifestaties. Met name bij een”gekeerde” inrichting zal de open koorruimte en de aanwezigheid van vrij in de ruimte op te stellen stoelen geschikt zijn voor bijzondere bijeenkomsten. Natuurlijk dient het oorspronkelijke karakter van het gebouw gerespecteerd te worden.
Zeker in combinatie met de fraaie natuur en goede horecavoorziening, is een breder gebruik van de kerkruimte mogelijk. Te denken valt aan concerten, lezingen en zelfs zakelijk-representatieve seminars.
De unieke, romantische ligging van de kerk maakt het gebouw tot een fraai decorstuk voor TV programma´s en films.

Een kerk, geschikt voor meer dan alleen kerkdiensten. Een mogelijkheid om cultuur een plaats te bieden zich te uiten. Een historisch monument aangepast aan moderne wensen.
Dat is het beeld dat de Commissie Herinrichting Willibrordkerk voor ogen staat.